به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، سعید شعرباف، پژوهشگر و استاد دانشگاه، در سلسله جلسات «آرمان عدالت» که به مناسبت سوگواری شهادت حضرت آیتالله خامنهای برگزار شد، در جمع فعالان فرهنگی، اجتماعی و رسانهای مشهد مقدس در منزل مرحوم حاج حیدر رحیمپور از فعالان انقلابی، به تبیین ابعاد فکری و عملی این شخصیت پرداخت.
وی با اشاره به گستره زمانی و فکری فعالیتهای رهبر انقلاب گفت: وقتی درباره شخصیتی سخن میگوییم که دستکم شش دهه در میدان عمل و اندیشه حضور داشته، طبیعی است که سخن گفتن درباره او کار سادهای نباشد. از سالهای دهه چهل، یعنی ۱۳۴۲ و ۱۳۴۳ و ۱۳۴۴، تا امروز، مجموعهای از تجربهها، مواضع و اندیشهها شکل گرفته که هر کدام نیازمند بررسیهای عمیق است.
شعرباف با اشاره به خلأهای پژوهشی در این زمینه افزود: حتی کتابهایی که امروز درباره این موضوع نوشته شدهاند، در بهترین حالت مجموعهای از گردآوری سخنان هستند و کمتر به تحلیل عمیق یا بررسی سلوک عملی حضرت آیت الله خامنه ای پرداختهاند.
وی ادامه داد: از سوی دیگر هنوز مطالعههای تطبیقی جدی با جریانهای فکری جهان یا با دورههای تاریخی مختلف صورت نگرفته است. به همین دلیل میتوان گفت با پدیدهای مواجه هستیم که شاید دههها و حتی سدهها امکان پژوهش و گفتوگو درباره آن وجود داشته باشد.
این استاد دانشگاه ادامه داد: یکی از مسائل مهم این است که ما غالباً در حجاب جایگاه سیاسی و رهبری این شهید بزرگوار قرار گرفتهایم. وقتی شخصیتی را به عنوان ولیامر مسلمین جهان میشناسیم، طبیعی است که بیشتر به این جایگاه توجه کنیم؛ در حالی که ابعاد فکری، عملی و سلوکی ایشان نیز نیازمند توجه و بررسی جدی است.
وی افزود: بخشی از ویژگیهای خاص این شخصیت حتی برای ما نیز بهسادگی قابل درک نیست و شاید فراتر از سطح تجربههای معمول ما باشد.
شعرباف با نقل خاطرهای از دوران نوجوانی خود گفت: زمانی در جلسات دعای کمیل بسیج دبیرستان شرکت میکردم. در یکی از جلسات اخلاق، خاطرهای از رهبر انقلاب نقل شد که بعدها خود ایشان نیز آن را در سخنرانی عمومی بیان کردند. در آن روایت، ایشان از سفری با قطار به عتبات سخن گفته بودند و اینکه در آن زمان برنامه حرکت قطارها به گونهای نبود که امکان اقامه نماز فراهم شود.
وی ادامه داد: نقل شده بود که به دلیل شرایط نامناسب داخل قطار برای نماز، ایشان از قطار پیاده شدهاند تا نماز خود را بهجا آورند، در حالی که قطار حرکت کرده است. برای ما نوجوانان آن زمان، این میزان از تقید به نماز بسیار تأثیرگذار و متفاوت بود و نشان میداد که سخن گفتن درباره دینداری با عمل واقعی چه تفاوتی دارد.
این پژوهشگر همچنین به روایتهای مختلف از مواجهه افراد با این شخصیت اشاره کرد و گفت: بسیاری از کسانی که از نزدیک با رهبرمعظم انقلاب اسلامی دیدار داشتهاند، از آرامش عمیق درونی ایشان سخن گفتهاند؛ آرامشی که گویی انسان را با دریایی آرام روبهرو میکند که موجی در آن دیده نمیشود.
وی افزود: حتی برخی از کسانی که اعتقادات جدی هم نداشتند، وقتی درباره صحنه شهادت ایشان سخن میگفتند، آن را بسیار شبیه صحنههای تاریخی همچون کربلا توصیف میکردند؛ از خانواده و فضای اطراف گرفته تا نحوه وقوع حادثه.
اندیشه امام خامنه ای راهگشا و مسئلهحلکن بود
شعرباف در ادامه با اشاره به ویژگیهای فکری رهبر انقلاب گفت: اگر بخواهم در یک جمله مهمترین ویژگی تفکر ایشان را بیان کنم، باید بگویم اندیشه و عمل ایشان کاملاً راهگشا، مسئلهحلکن و رو به جلو است.
وی توضیح داد: زنده بودن یک تفکر به این معناست که بتواند در دل پیچیدگیها مسیر روشن و کارآمدی برای حرکت ارائه دهد. این ویژگی در اندیشه ایشان به وضوح دیده میشود؛ به گونهای که در بسیاری از دوگانهها و تعارضهای فکری، راهی برای عبور و حل مسئله ارائه شده است.
حل دوگانههای فکری در عرصه نظر و عمل
این استاد دانشگاه با اشاره به برخی از این دوگانهها گفت: در سلوک نظری و عملی ایشان، بسیاری از تعارضهای رایج فکری حل شده است. در حالی که در هر یک از این دوگانهها جریانهای مختلفی دچار افراط یا انحراف شدهاند، ایشان توانستهاند مسیر متعادلی را ارائه دهند که هم دقیق و هم کارآمد است.
وی ادامه داد: یکی از دلایل اصلی گمکردن مسیر توسط افراد و جریانها این است که در برابر تصمیمهای دشوار، توانایی یافتن راه میانه یا راهحل خلاقانه را ندارند. اما در اندیشه ایشان، این توانایی بهوضوح دیده میشود.
بازتعریف مفهوم مشروعیت
شعرباف در ادامه به نمونهای از این رویکرد در موضوع مشروعیت نظام اشاره کرد و گفت: در سالهای پس از ۱۳۷۶، بحثهای گستردهای درباره منشأ مشروعیت نظام مطرح میشد؛ اینکه مشروعیت از مردم ناشی میشود یا از مبنای الهی.
وی افزود: رهبر انقلاب در سخنرانی درباره مشروعیت نظام، رویکرد متفاوتی ارائه کردند و فرمودند مشروعیت ما وابسته به مبارزه با فساد، تبعیض و تحقق عدالت است. در واقع مشروعیت در نظام جمهوری اسلامی متکی به حق و عدل است.
به گفته وی، در بیان دیگری نیز تأکید شده است که مشروعیت مسئولان به انجام وظیفه و کارآمدی آنان وابسته است و هرجا کارآمدی وجود نداشته باشد، مشروعیت نیز از بین خواهد رفت.
این پژوهشگر در ادامه به یکی دیگر از دوگانههای رایج اشاره کرد و گفت: در ادبیات سیاسی معاصر، همواره از دوگانه انقلاب اسلامی و نظام اسلامی سخن گفته شده است؛ اینکه انقلاب ماهیتی آرمانخواه و تحولطلب دارد، اما نظام سیاسی ناچار به محافظهکاری و مصلحتاندیشی میشود.
وی افزود: شخصیت رهبر انقلاب در عمل این دوگانه را از اساس منحل میکند؛ زیرا در عین حال که در رأس ساختار نظام قرار دارند، همواره نگاه تحولگرا و زندهای داشتهاند که از محافظهکاری فاصله دارد.
شعرباف در این زمینه به سخنرانی معروف «عبرتهای عاشورا» در سال ۱۳۷۲ اشاره کرد و گفت: در آن سخنرانی که در جمع فرماندهان سپاه ایراد شد، تأکید شد که اگر خواص جامعه به وظیفه خود عمل نکنند، همان اتفاقی که پس از نیمقرن برای جامعه اسلامی پس از پیامبر رخ داد، ممکن است برای جامعه ما نیز رخ دهد.
وی افزود: این نوع بیان صریح و هشداردهنده از سوی رهبر یک نظام سیاسی، نشاندهنده همان روحیه تحولخواه و نقادانه است.
تربیت سیاسی و حفظ ظرفیتهای انقلاب
شعرباف همچنین به شیوه مدیریت نیروهای سیاسی در نظام اشاره کرد و گفت: در نگاه رهبر انقلاب، مرزبندی «خودی و غیرخودی» به گونهای تفسیر شده که به حذف نیروهای دارای ظرفیت منجر نشود. ایشان همواره تلاش کردهاند ظرفیتهای مختلف در درون انقلاب حفظ شود و هر فردی در جایگاه مناسب خود به کشور خدمت کند.
وی در این زمینه به نقش برخی شخصیتهای سیاسی اشاره کرد و گفت: نمونههایی مانند علی لاریجانی نشان میدهد چگونه ظرفیتهای مختلف در نظام حفظ شده و در مقاطع مختلف به کار گرفته شدهاند.
حل دوگانه علم و دین
این استاد دانشگاه به موضوع علم و دین پرداخت و گفت: یکی از دوگانههای رایج در فضای فکری ما، نسبت میان علم و دین یا تعهد و تخصص است.
وی با اشاره به دیدگاه رهبر انقلاب در این زمینه گفت: در نگاه ایشان، علم به معنای حرکت به سوی کشف واقعیت است و در این مرحله، ایدئولوژی دخالتی ندارد؛ زیرا علم در پی شناخت واقعیت است.
شعرباف افزود: اما اینکه جامعه به سراغ کدام حوزههای علمی برود و کدام مسیرها را دنبال کند، به ارزشها، فرهنگ و اهداف آن جامعه مرتبط است. در اینجا مفهوم «علم نافع» مطرح میشود؛ یعنی علمی که به حل مسائل کشور کمک کند.
وی تأکید کرد: در این چارچوب، علم نافع علمی است که بتواند مسائل کنونی و آینده کشور را حل کند. در عین حال، رهبر انقلاب همواره بر اهمیت تحقیقات بنیادی و بلندمدت نیز تأکید کردهاند؛ زیرا برخی پژوهشها ممکن است دستاورد فوری نداشته باشند، اما بستر پیشرفتهای آینده را فراهم میکنند.
شعرباف با اشاره به رویکرد عملی رهبر انقلاب در حوزه علم و فناوری گفت: در نگاه ایشان، علم زمانی کامل میشود که به زندگی مردم برسد؛ بنابراین زنجیره تولید علم، فناوری و کاربرد آن در زندگی جامعه باید به طور کامل پیگیری شود.
وی افزود: در بسیاری از حوزههای علمی کشور، از فناوری هستهای گرفته تا صنایع موشکی و حوزه سلولهای بنیادی، حمایتها و پیگیریهای مستقیم رهبر انقلاب نقش مهمی در شکلگیری و پیشرفت این حرکتها داشته است.
این پژوهشگر همچنین به توجه رهبر انقلاب به علوم نوظهور اشاره کرد و گفت: در سالهای گذشته موضوعاتی مانند علوم شناختی و هوش مصنوعی نیز با تأکید ایشان در دستور کار قرار گرفت و برای توسعه آنها ساختارهای علمی و پژوهشی شکل گرفت.
شعرباف به گستره مطالعات رهبر انقلاب اشاره کرد و افزود: حضرت آیت الله خامنه ای در مقطعی اعلام کردند که بیش از هزار رمان خارجی خواندهاند. این در حالی است که بسیاری از ما حتی با مسئولیتهای بسیار کوچک، از مطالعه و پژوهش بازمیمانیم.
وی اضافه کرد: همین گستره مطالعاتی باعث شده است که در حوزههای مختلف از فرهنگ و ادبیات تا سیاست، اقتصاد و علم و فناوری، دیدگاههای دقیق و کارشناسانهای ارائه شود.
این استاد دانشگاه گفت: مجموعه این ویژگیها نشان میدهد که اندیشه و عمل این شخصیت هم در عرصه نظری راهگشاست و هم در عرصه عملی کارآمد و دقیق.
وی خاطرنشان کرد: همین ویژگیهاست که باعث میشود بتوان از آن به عنوان اعجاز یک اندیشه و یک شخصیت بزرگ یاد کرد؛ شخصیتی که آثار و میراث فکری او برای سالهای طولانی مورد توجه و بهرهبرداری مسلمانان و اندیشمندان خواهد بود.
انتهای پیام/
نظر شما